تجارت و بازرگانی در احادیث

امام صادق علیه السلام :

تَرْکُ التّجارهِ یَنْقُصُ العقلَ .
رها کردن تجارت، خرد را مى کاهد.

امام صادق علیه السلام ـ وقتى معاذ بن کثیر به آن حضرت عرض کرد ـ : من توانگر شده ام ، آیا تجارت را رها کنم؟ ـ فرمود :

إنّی قد أیْسَرتُ، فأدَعُ التِّجارهَ ؟ ـ : إنّکَ إنْ فَعَلتَ قَلَّ عقلُکَ ـ أو نحوه ـ .
اگر این کار را بکنى عقلت کم مى شود ـ یا چیزى شبیه این جمله ـ .

امام صادق علیه السلام ـ وقتى معاذ بن کثیرِ جامه فروش به ایشان عرض کرد:من براى خود ثروتى دارم و تصمیم دارم بازار را رها کنم ـ فرمود :

إذَنْ یَسْقُطَ رأیُکَ و لا یُسْتعانَ بکَ على شیءٍ .
در این صورت، نظرت از اعتبار مى افتد و در هیچ چیز از تو کمک گرفته نمى شود.

وسائل الشیعه :امام صادق علیه السلام ـ از کار و بار معاذ کرباس فروش جویا شد، عرض شد: ترک تجارت کرده است ـ فرمود:

عَمَلُ الشَّیطانِ ، مَن تَرَکَ التِّجارهَ ذَهبَ ثُلُثا عقلِهِ، أ مَا عَلِمَ أنَّ رسولَ اللّه ِ صلى الله علیه و آله قَدِمتْ عِیْرٌ مِن الشّامِ فاشْتَرى مِنها و اتَّجَرَ فرَبِحَ فیها ما قضى دَینَهُ ؟!
کار شیطان است. کسى که تجارت را رها کند دو سوم عقلش از دست رفته است . مگر نمى داند که کاروانى از شام آمد و پیامبر از آن کالا خرید و با آنها تجارت کرد و سودى برد که با آن وام خود را پرداخت؟!

الکافى ـ به نقل از معاذ ـ : امام صادق علیه السلام به من فرمود :

یا مُعاذُ ، أ ضَعُفْتَ عنِ التِّجارهِ أو زَهِدتَ فیها؟ قلتُ : ما ضَعُفْتُ عنها و ما زَهِدتُ فیها . قالَ : فما لَکَ ؟ قلتُ: کنّا نَنْتَظِرُ أمْرا، و ذلکَ حینَ قُتِلَ الولیدُحدیث و عندی مالٌ کثیرٌ و هو فی یَدی و لیسَ لأحَدٍ علَیَّ شیءٌ ، و لا أرانی آکُلُهُ حتّى أموتَ ، فقالَ : لا تَتْرُکْها ، فإنَّ تَرْکَها مَذْهَبهٌ للعقلِ ، اسْعَ على عِیالِکَ ، و إیّاکَ أن یکونَ هُمُ السُّعاهَ علَیکَ .
اى معاذ! از تجارت ناتوان شده اى یا به آن بى رغبت گشته اى؟ عرض کردم: نه ناتوان شده ام و نه بى رغبت. فرمود: پس تو را چه شده است [که دنبال تجارت و کار نمى روى ]؟ عرض کردم: منتظر چیزى بودیم ـ و آن، زمانى بود که ولید کشته شدحدیث ـ و من ثروت زیادى داشتم و اینک نیز دارم و به هیچ کس هم بدهکار نیستم و فکر هم نمى کنم که تا آخر عمرم تمام شود. حضرت فرمود: تجارت را ترک مکن، که ترک تجارت خرد را مى برد؛ خانواده ات را در رفاه و آسایش قرار بده و کارى نکن که آنها براى تو بکوشند.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

أربَعٌ مَن کُنَّ فیهِ طابَ مَکْسَبُهُ : إذا اشْتَرى لَم یَعِبْ ، و إذا باعَ لَم یَحْمَدْ، و لا یُدلِّسُ، و فیما بینَ ذلکَ لا یَحْلِفُ .
هر که چهار امر را رعایت کند درآمدش پاک و حلال است: در موقع خریدِ جنس عیبجویى نکند، در موقع فروش تعریف و تبلیغ نکند، عیب جنس را از مشترى مخفى نسازد، و در خرید و فروش قسم یاد نکند.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

مَن باعَ و اشْتَرى فلْیَجْتَنِبْ خَمسَ خِصالٍ، و إلاّ فلا یَبیعَنَّ و لا یَشْتَرِیَنَّ: الرِّبا ، و الحَلْفَ ، و کِتْمانَ العَیبِ ، و الحمدَ إذا باعَ ، و الذَّمَّ إذا اشْتَرى .
کسى که خرید و فروش مى کند باید از پنج کار دورى ورزد و گرنه نباید خرید و فروش کند: ربا، سوگند، پوشاندن عیب کالا، تعریف و تبلیغ در موقع فروش و بدگویى از کالا در موقع خرید آن.

امام على علیه السلام :

لا تُخاطِرْ بشَیءٍ رَجاءَ أکْثرَ مِنهُ ، و اطلُبْ فإنَّهُ یأتیکَ ما قُسِّمَ لکَ .
چیزى را، به امید افزودن آن، به مخاطره مینداز. کسب و کار کن، که آنچه روزى توست به تو مى رسد .

امام على علیه السلام :

التّاجرُ الجَبانُ مَحرومٌ ، و التّاجرُ الجَسورُ مَرزوقٌ .
تاجر ترسو بى روزى است و تاجر بى باک روزى دار.

امام صادق علیه السلام :

مِن النّاسِ مَن رِزقُهُ فی التّجارهِ ، و مِنهُم مَن رِزقُهُ فی السَّیف ، و مِنهُم مَن رِزقُهُ فی لِسانِهِ .
بعضى مردم روزیشان در تجارت است، برخى روزیشان در شمشیر است و برخى دیگر روزیشان در زبانشان .

امام على علیه السلام :

یا مَعشَر التُّجّارِ ، الفِقْهَ ثُمَّ المَتْجَرَ ، الفِقْهَ ثُمّ المَتْجَرَ، الفِقْهَ ثُمّ المَتْجَرَ .
اى جماعت تاجران! نخست احکام [داد و ستد را بیاموزید] سپس تجارت ، نخست احکام سپس تجارت ، نخست احکام سپس تجارت.

امام على علیه السلام ـ همواره ـ مى فرمود :

لا یَقْعُدَنَّ فی السُّوقِ إلاّ مَن یَعْقِلُ الشِّراءَ و البَیعَ .
کسى که به کارِ داد و ستد آگاه نیست، نباید وارد بازار شود.

امام صادق علیه السلام :

مَن أرادَ التّجارهَ فلْیَتَفقَّهْ فی دِینِهِ لِیَعلمَ بذلکَ ما یَحِلُّ لَهُ مِمّا یَحْرُمُ علَیهِ ، و مَن لَم یَتَفقّهْ فی دِینِهِ ثُمّ اتّجَرَ تَورَّطَ الشُّبُهاتِ .
هر کس بخواهد تجارت کند باید احکام دین خود را بیاموزد تا بدین وسیله حلال را از حرام بازشناسند. کسى که احکام دین خود را نیاموزد و تجارت کند در کام شبهات فرو مى غلتد.

امام صادق علیه السلام :

یا مَعشرَ التُّجّارِ ، قَدِّموا الاسْتِخارهَ ، و تَبرَّکوا بالسُّهولهِ ، و اقتَرِبوا مِن المُبْتاعِینَ ، و تَزَیَّنوا بالحِلْمِ ، و تَناهَوا عن الیَمینِ ، و جانِبوا الکَذِبَ ، و تَخافوا (تَجافَوا) عنِ الظُّلْمِ ، و أنْصِفوا المظلومِینَ، و لا تَقْرَبوا الرِّبا، و أوْفُوا الکَیْلَ و المِیزانَ، و لا تَبْخَسوا النّاسَ أشیاءهُم، و لا تَعْثَوا فی الأرضِ مُفسدینَ
اى جماعت تاجران! پیش از شروع کسب و کار از خداوند طلب خیر کنید و با آسانگیرى در معامله از خداوند برکت جویید، به خریداران نزدیک شوید، به زیور بردبارى آراسته شوید، از قسم خوردن بپرهیزید ، از دروغ گفتن دورى کنید، از ستم کردن و اجحاف بترسید، با مظلومان به انصاف و عدالت رفتار کنید و پیرامون ربا نگردید ، و پیمانه و ترازو را کامل کنید و چیزى از حقّ مردم فرو نگذارید و در زمین (جامعه) به فساد مکوشید.

امام على علیه السلام :

یأتی على النّاسِ زمانٌ عَضوضٌ ، یَعَـضُّ المُوسِرُ فیهِ على ما فی یَدَیهِ و لَم یُؤمَـرْ بذلکَ ، قـالَ اللّه ُ سبحانَـهُ: «و لا تَنْسَـوُا الفَضْلَ بَینَکُم» حدیث تَنْهَدُ فیه الأشْرارُ، و تُسْتَذَلُّ الأخْیارُ، و یُبایَعُ المُضْطَرُّونَ ، و قد نهى رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله عَن بَیْعِ المُضْطَرِّیـنَ .
روزگارى بس دشوار و سختگیر بر مردم مى آید که در آن توانگر ، آنچه را در دست دارد سخت نگاه دارد ، حال آن که به چنین کارى فرمان داده نشده است. [بلکه ]خداوند سبحان فرموده است: «بخششِ میان خود را فراموش مکنید». در آن روزگار بَدان ارجمندند و نیکان بى مقدار شمرده مى شوند. با درماندگان، خرید و فروش مى شود، در حالى که پیامبر خدا از خرید و فروش با افراد درمانده نهى فرموده است.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

مَن أقالَ مسلِما أقالَهُ اللّه ُ عَثرتَهُ .
هر کس تقاضاى مسلمانى را در فسخ معامله بپذیرد، خداوند لغزش و گناه او را مى بخشاید.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

مَن أقالَ نادِما أقالَهُ اللّه ُ یَومَ القیامهِ .
هر کس تقاضاى فسخ کسى را که در معامله پشیمان شده است بپذیرد، خداوند در روز قیامت از او درمى گذرد.

امام صادق علیه السلام :

أربَعهٌ یَنْظُرُ اللّه ُ عزّ و جلّ إلَیهِم یَومَ القیامهِ : مَن أقالَ نادِما ، أو أغاثَ لَهْفانَ ، أو أعْتَقَ نَسَمهً ، أو زَوّجَ عَزَبا .
چهار نفرند که خداوند در روز رستاخیز به آنان توجّه مى کند: کسى که تقاضاى فسخ معامله را از آن که پشیمان شده بپذیرد، یا اندوه غمزده اى را بزداید، یا بنده اى را آزاد کند، یا بى همسرى را همسر دهد.

امام صادق علیه السلام :

أیُّما مسلِمٍ أقالَ مسلِما بَیعَ نَدامَهٍ أقالَهُ اللّه ُ عزّ و جلّ عَثْرتَهُ یَومَ القیامهِ .
هرگاه مسلمانى از معامله پشیمان شود و تقاضاى فسخ کند و مسلمان طرف دیگر معامله تقاضاى فسخ معامله را بپذیرد، خداوند در روز رستاخیز از لغزشهاى او درمى گذرد.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

یا وَزّانُ ، زِنْ و أرْجِحْ .
اى ترازو دار! سنگینتر وزن کن.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

إذا وَزَنْتُم فأرْجِحوا .
هرگاه وزن مى کنید سنگینتر وزن کنید.

سنن أبى داوود ـ به نقل از سوید بن قیس ـ :

جَلَبتُ أنا و مَخْرَمهُ العَبْدیُّ بَزّا مِن هَجَرَ ، فأتَیْنا بهِ مَکّهَ ، فجاءنا رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله یَمْشی، فساوَمَنا بِسَراویلَ ، فبِعْناهُ ، و ثَمَّ رجُلٌ یَزِنُ بالأجْرِ ، فقالَ لَهُ رسولُ اللّه ِ صلى الله علیه و آله : زِنْ و أرجِحْ
من و مخرمه عبدى از هَجَر پارچه خریده به مکّه آوردیم. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله نزد ما آمد و در حالى که حرکت مى کرد بر سر خرید چند شلوار با ما چانه زد و ما آن شلوارها را به آن حضرت فروختیم. در آن جا مردى [ترازودار ]بود که براى وزن کردن ، اجرت مى گرفت؛ پیامبر خدا صلى الله علیه و آله به او فرمود: سنگینتر وزن کن.

امام صادق علیه السلام :

مَرَّ أمیرُ المؤمنینَ علیه السلام على جاریهٍ قدِ اشْتَرَتْ لَحْما مِن قَصّابٍ و هِی تقولُ : زِدْنی ، فقالَ لَهُ أمیرُ المؤمنینَ علیه السلام : زِدْها؛ فإنَّهُ أعظَمُ للبَرَکهِ .
امیر المؤمنین رد مى شد، دید دخترى از قصّاب گوشت خریده و مى گوید: سنگینتر بکش. امیر المؤمنین علیه السلام به قصّاب فرمود: بیشترش بده؛ زیرا این کار برکت را مى افزاید.

امام صادق علیه السلام :

لا یکونُ الوفاءُ حتّى یُرجَّحَ .
کامل دادن [کالا ]تحقّق نخواهد یافت تا آنگاه که [کفه ترازو ]بچربد.

امام صادق علیه السلام :

لا یکونُ الوفاءُ حتّى یَمیلَ المِیزانُ .
کامل کشیدن [کالا] وقتى است که کفه ترازو سنگین شود.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

کِیلوا طَعامَکُم ؛ فإنَّ البَرَکهَ فی الطَّعامِ المَکِیلِ .
خوراک [یعنى گندم، جو، خرما و··· ]خود را پیمانه کنید، که برکت در خوراک پیمانه شده است.

امام صادق علیه السلام ـ به مسمع کردین ـ فرمود :

یا أبا سَیّارٍ ، إذا أرادتِ الخادِمهُ أنْ تَعملَ الطَّعامَ فمُرْها فلْتَکِلْهُ ، فإنَّ البَرَکهَ فِیما کِیلَ .
اى ابو سیّار! زمانى که خادمه ات خواست نان بپزد، دستور بده آن را پیمانه کند؛ زیرا برکت در خوراک پیمانه شده است .

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

یا مَعشرَ التُّجّارِ ، إنَّ هذا البَیْعَ یَحضُرُهُ اللّغوُ و الحَلفُ ، فَشُوبُوهُ بالصّدَقهِ .
اى جماعت تاجران! این معاملات [معمولاً ]با سخن لغو و سوگند همراه است، پس آن را با صدقه درآمیزید.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

یا مَعشرَ التُّجّارِ ، إنَّ الشَّیطانَ و الإثمَ یَحضُرانِ البَیعَ، فشُوبوا بَیعَکُم بالصّدَقهِ
اى گروه بازرگانان ! در هنگام معامله شیطان و گناه حاضرند، پس بیع خود را با صدقه درآمیزید.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

غَفرَ اللّه ُ عزّ و جلّ لرجُلٍ کانَ مِن قَبلِکُم ، کان سَهْلاً إذا باعَ ، سَهْلاً إذا اشْتَرى ، سَهلاً إذا قَضى ، سَهلاً إذا اقْتَضى .
خداوند عزّ و جلّ پیش از شما مردى را آمرزید که در خرید و فروش و پس دادن و پس گرفتن وام سهل و آسان مى گرفت.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

رَحِمَ اللّه ُ عبدا سَمْحا إذا باعَ ، سَمْحا إذا اشْتَرى، سَمحا إذا قضى، سَمحا إذا اقْتَضى .
خداى رحمت کناد بنده اى را که در فروش و خرید و پس دادن وام و پس گرفتن آن آسان گیر باشد!

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

إنَّ اللّه َ تعالى یُحِبُّ سَمْحَ البَیعِ، سَمْحَ الشِّراءِ ، سَمْحَ القَضاءِ .

خداوند متعال کسى را که در خرید و فروش و پس دادن وام گذشت و آسانى نشان دهد دوست مى دارد.

امام على علیه السلام ـ در سفارش به مردى که مشغول فروختن کالایى بود ـ فرمود :

سَمِعْتُ رسولَ اللّه ِ صلى الله علیه و آله یقولُ : السَّماحُ وَجهٌ مِن الرِّباحِ .
از پیامبر خدا صلى الله علیه و آله شنیدم که مى فرمود: گذشت و آسان گیرى نوعى سود است.

امام باقر علیه السلام :

ماکِسِ المُشْتَری ، فإنَّهُ أطیَبُ للنّفْسِ و إنْ أعطى الجَزیلَ ، فإنّ المَغبونَ فی بَیعِهِ و شِرائِهِ غیرُ مَحمودٍ و لا مَأجورٍ .
به خریدار اجازه دهید چانه بزند؛ زیرا اگر زیاد هم پول بدهد ، چانه زدن موجب آرامش و رضایت خاطر بیشترش مى شود؛ چه، کسى که در خرید و فروشش مغبون شود نه کسى او را مى ستاید و نه مأجور است

امام صادق علیه السلام ـ در پاسخ ابو حنیفه وقتى به ایشان عرض کرد: دیروز مردم از آن همه چانه زدن شما در عرفه بر سر خرید شتران قربانى تعجّب کردند ـ فرمود :

و ما للّه ِ مِن الرِّضا أنْ اُغْبَنَ فی مالی ؟
خدا راضى نیست که زیان مالى ببینم.

بحار الأنوار :پیامبر خدا صلى الله علیه و آله فرمود:

ما مِن رجُلٍ اقْتَطعَ مالَ امْرئٍ مُسلمٍ بیَمینِهِ إلاّ حَرّمَ اللّه ُ علَیهِ الجنّهَ و أوْجَبَ له النّارَ ـ فقیلَ : یا رسولَ اللّه ِ ، و إنْ کانَ شیئا یَسیرا ؟ ـ قالَ : و إنْ کانَ سِواکا مِن أراکٍ .
کسى نیست که با سوگند و قسم مال مسلمانى را به چنگ آورد مگر این که خداوند بهشت را بر او حرام و دوزخ را بر او واجب مى گرداند. عرض شد: اى پیامبر خدا! هر چند مالى اندک و ناچیز باشد؟ فرمود: اگر چه مسواکى از چوب اراک حدیث باشد.

امام على علیه السلام :

یا مَعاشرَ السَّماسِرَهِ، أقِلّوا الأیْمانَ ، فإنّها مَنفَقَهٌ للسِّلْعَـهِ ، مَمْحَقَهٌ للرِّبْحِ .
اى جماعت دلاّل ! کمتر سوگند یاد کنید ؛ زیرا [گر چه] این کار کالا را به فروش مى رساند ولى سود [حقیقى ]را مى برد.

امام صادق علیه السلام :

إنّ اللّه َ تبارکَ و تعالى لَیُبْغِضُ المُنَفِّق سِلْعتَهُ بالأیْمانِ .
خداوند تبارک و تعالى از کسى که با سوگند یاد کردن کالاى خود را به فروش رساند نفرت دارد.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

یا مَعشرَ التُّجّارِ ، إنّ التُّجّارَ یُبعَثونَ یَومَ القیامهِ فُجّارا ، إلاّ مَنِ اتّقى اللّه َ و بَرَّ و صدَقَ .
اى جماعت تجّار! همانا بازرگانان در روز رستاخیز فاجر برانگیخته مى شوند ، مگر کسانى که از خدا پروا کنند و نیکى نمایند و راست بگویند.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

یا مَعشَر التُّجّارِ ، ارفَعوا رُؤوسَکُم فقد وَضَحَ لکُمُ الطَّریقُ ، تُبْعَثونَ یَومَ القیامهِ فُجّارا إلاّ مَن صدَقَ حَدیثُهُ .
اى گروه بازرگانان! سرهاى خود را بالا بگیرید، که راه براى شما روشن و نمایان شده است. شما جماعت، در روز رستاخیز، فاجر برانگیخته مى شوید، مگر آن کسى که راستگو باشد.

کنز العمّال :پیامبر خدا صلى الله علیه و آله فرمود :

إنّ التُّجّارَ هُمُ الفُجّارُ . قالوا : یا رسولَ اللّه ِ، أ لیسَ قد أحلَّ اللّه ُ البَیْعَ؟ قالَ : بلى، و لکنَّهُم یُحَدِّثونَ فیَکْذِبونَ، و یَحْلِفونَ فیَأثَمونَ
تاجران همان فاجرانند. عرض کردند: اى پیامبر خدا! آیا نه این است که خداوند خرید و فروش را حلال کرده است؟ فرمود: چرا، اما این جماعت [هنگام ]معامله دروغ مى گویند و با سوگند خوردن گناه مى کند.

کنز العمّال :امام على علیه السلام به بازار مى آمد و در جایگاه خود مى ایستاد و مى فرمود:

السّلامُ علیکم أهلَ السُّوقِ ، اتَّقوا اللّه َ فی الحَلْفِ ، فإنّ الحَلفَ یُزجی السِّلْعَهَ و یَمْحَقُ البَرَکهَ، التّاجرُ فاجرٌ إلاّ مَن أخذَ الحقَّ و أعْطاهُ .
درود بر شما اى بازاریان! از خدا بترسید و سوگند مخورید؛ زیرا سوگند خوردن کالا را رونق مى دهد و برکت را مى برد. تاجر، فاجر است مگر آن کسى که در داد و ستد ، حق را رعایت کند.

راستگویى تاجر
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

التّاجرُ الأمینُ الصَّدوقُ المسلِمُ معَ الشّهداءِ یَومَ القیامهِ .
تاجر درستکار، راستگو و مسلمان ، در قیامت با شهیدان است.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

التّاجرُ الصّدوقُ تحتَ ظِلِّ العَرشِ یَومَ القیامهِ .
تاجر راستگو در روز قیامت زیر سایه عرش است.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

التّاجرُ الصَّدوقُ لا یُحْجَبُ مِن أبوابِ الجنّهِ .
درهاى بهشت به روى تاجر راستگو بسته نمى شود.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

التّاجرُ الصَّدوقُ الأمینُ مَع النبیِّینَ و الصّدِّیقینَ و الشّهداءِ .
تاجرِ راستگو و درستکار، در کنار پیامبران و صدّیقان و شهیدان است.

امام صادق علیه السلام :

ثلاثهٌ یُدْخِلُهُمُ اللّه ُ الجنّهَ بِغَیرِ حسابٍ: إمامٌ عادِلٌ ، و تاجرٌ صَدوقٌ ، و شیخٌ أفْنى عمرَهُ فی طاعهِ اللّه ِ .
خداوند سه نفر را بدون حسابرسى وارد بهشت مى کند: پیشواى دادگر، تاجر راستگو و پیرى که عمر خود را در طاعت خدا گذرانده باشد.

دروغگویى تاجر
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

ثلاثهٌ لا یَنْظُرُ اللّه ُ إلَیهِم ··· و المُزَکّی سِلْعَتَهُ بالکَذِبِ .
سه نفرند که خداوند به آنها نظر نمى کند : ··· و کسى که از کالاى خود تبلیغ دروغ کند.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله ـ در پاسخ به پرسش ابن مسعود درباره تجارت آخرت ـ فرمود :

لا تُریحَنَّ لِسانَکَ عَن ذِکرِ اللّه ِ ، و ذلکَ أنْ تقولَ : «سبحانَ اللّه و الحمدُ للّه و لا إلهَ إلاّ اللّه و اللّه ُ أکبر» فهذهِ التِّجارهُ المُرْبِحَهُ ، و قال اللّه ُ تعالى : «یَرجُون تِجارهً لن تَبور * لِیُوفّیهم اُجورَهم و یزیدَهم من فضله»(فاطر،۲۹و۳۰)
این که زبان خود را از ذکر خدا آرام مگذارى و بگویى: «سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله إلاّ اللّه و اللّه اکبر» این است تجارت سودآور. خداوند متعال مى فرماید: «امیدوار به تجارتى هستند که هرگز زیان نمى کند. خدا پاداششان را به تمامى مى دهد و از فضل خود چیزى بر آن مى افزاید».

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

کلُّ ما أبْصَرْتَهُ بعَینِکَ و اسْتَحْلاهُ قلبُکَ فاجعَلْهُ للّه ِ، فذلکَ تِجارهُ الآخِرَهِ، لأنَّ اللّه َ یقولُ: «ما عِندَکُم یَنْفَدُ و ما عِندَ اللّه ِ باقٍ»(نحل،۹۶)
هر چه دیدگانت دید و خوش آیند دلت شد آن را به خداوند وا گذار؛ زیرا این است تجارت آخرت و خداوند مى فرماید: «آنچه نزد شماست رفتنى است و آنچه نزد خداست ماندنى است».

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

تاجِرُ الدُّنیا مُخاطِرٌ بنفسِهِ و مالِهِ ، و تاجِرُ الآخِرَهِ غانِمٌ رابِحٌ ، و أوَّلُ رِبْحهِ نَفسُهُ ثُمَّ جَنّهُ المَأوى .
تاجرِ دنیا خود و مالش را به خطر مى افکند و تاجرِ آخرت غنیمت و سود مى برد. نخستین سود او نفس اوست و سپس بهشت برین.

امام على علیه السلام :

بِضاعهُ الآخِرَهِ کاسدهٌ ، فاستَکْثِروا مِنها فی أوانِ کَسادِها .
بازارِ کالاى آخرت، کساد است . پس در همان کسادى، زیاد خریدارى کنید .

امام على علیه السلام :

لا تِجارَهَ کالعَملِ الصّالحِ ، و لا رِبحَ کالثَّوابِ .
هیچ تجارتى چون عمل صالح نیست و هیچ سودى همچون ثواب [الهى ]نیست.

امام على علیه السلام :

إنّی لَم أرَ مِثلَ الجنّهِ نامَ طالِبُها ، و لا کالنّارِ نامَ هارِبُها ، و لا أکْثرَ مُکْتَسبا مِمَّن کَسَبهُ لیومٍ تُذخَرُ فیهِ الذَّخائرُ و تُبْلى فیهِ السَّرائرُ .
براستى من چیزى چون بهشت ندیده ام که جوینده اش در خواب باشد و چیزى چون دوزخ ندیده ام که گریزان از آن نیز در خواب باشد و [کاسبى] کاسبتر از کسى ندیدم که کسبش براى زمانى باشد که به خاطرش ذخیره ها اندوخته مى شود و نهانیها آشکار مى گردد.

امام على علیه السلام :

الأعمالُ فی الدُّنیا تِجارَهُ الآخِرَهِ
اعمال در دنیا، تجارت آخرت است.

امام على علیه السلام :

الرّابِحُ مَن باعَ العاجِلَهَ بالآجِلَهِ .
سود بَر کسى است که دنیا را به آخرت بفروشد.

امام على علیه السلام :

اکْتِسابُ الحَسَناتِ مِن أفضَلِ المَکاسِبِ .
به دست آوردن حسنات، از بهترین درآمدهاست.

امام على علیه السلام :

أربَحُ النّاسِ منِ اشْتَرى بالدُّنیا الآخِرَهَ .
بیشترین سود را کسى برده است که آخرت را با دنیا بخرد.

امام على علیه السلام :

إنَّ لأنفُسِکُم أثْمانا فلا تَبیعوها إلاّ بالجَنّهِ .
همانا جان شما بهایى دارد؛ پس آن را جز به [بهاى] بهشت مفروشید.

امام على علیه السلام :

إنَّ مَن باعَ نَفسَهُ بغیرِ الجَنّهِ فقد عَظُمَتْ علَیهِ المِحْنهُ .
هر کس خود را به بهایى جز بهشت بفروشد به بدبختى و رنجى عظیم افتاده است.

امام على علیه السلام :

لیسَ المَتْجَرُ أنْ تَرى الدُّنیا لنَفْسِکَ ثَمَنا و مِمّا لَکَ عند اللّه ِ عِوَضا .
تجارت این نیست که دنیا را بهاى جان خود بینى و آن را به جاى پاداش الهى بدانى.

امام على علیه السلام :

إیّاکَ أنْ تَبیعَ حَظَّکَ مِن ربِّکَ و زُلْفَتکَ لَدَیهِ بحَقیرٍ مِن حُطامِ الدُّنیا .
مبادا بهره خود از پروردگارت و تقرّب و منزلتى را که نزد او دارى، به ته مانده بى ارزش دنیا بفروشى.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

یا أبا ذرٍّ ، یقولُ اللّه ُ جلَّ ثَناؤهُ : و عِزَّتی و جَلالی، لا یُؤْثِرُ عَبْدی هَوایَ على هَواهُ إلاّ جَعَلتُ غِناهُ فی نَفسِهِ، و هُمومَهُ فی آخِرَتِهِ، و ضَمَّنْتُ السّماواتِ و الأرضَ رِزقَهُ، و کَفَفْتُ علَیهِ ضَیْعَتَهُ ، و کُنتُ لَه مِن وراءِ تِجارهِ کُلِّ تاجرٍ .
اى ابوذر! خداوند عزّ و جلّ مى فرماید: به عزّت و جلالم سوگند که بنده اى خواهش مرا بر خواهش خود ترجیح نمى دهد، مگر آن که بى نیازى را در جانش قرار مى دهم و آخرت را فکر و ذِکر او مى گردانم و آسمانها و زمین را ضامن روزى اش مى کنم و کار و بارش را کفایت مى بخشم و در تجارت با هر تاجرى طرف او را دارم.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

یا بنَ مسعودٍ، و الّذی بَعَثنی بالحقِّ نَبیّا إنَّ مَن یَدَعُ الدُّنیا و یُقبِلُ على تِجارهِ الآخِرَهِ فإنَّ اللّه َ تعالى یَتَّجِرُ لَهُ مِن وراءِ تِجارتِهِ، و یُربِحُ اللّه ُ تِجارتَهُ، یقولُ اللّه ُ تعالى : «رِجالٌ لا تُلهیهم تِجارَهٌ وَ لاَ بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللّه ِ وَ إِقامِ الصَّلاَهِ وَ إِیتاءِ الزَّکاهِ» .
اى پسر مسعود! سوگند به آن کس که به حق مرا [ به پیامبرى ]برانگیخت ، هر کس دنیا را وا گذارَد و به تجارتِ آخرت رو کند، خداوند متعال، پشت سر تجارت او برایش تجارت مى کند و به تجارتش سود مى بخشد. خداوند متعال مى فرماید: «مردانى که هیچ تجارت خرید و فروشى ، از یاد خدا و نماز گزاردن و زکات دادن بازشان نمى دارد».

امام على علیه السلام :

مَنِ اتَّخَذَ طاعهَ اللّه ِ بِضاعهً أتَتْهُ الأرْباحُ مِن غیرِ تِجارهٍ .
هر کس فرمانبرى از خدا را کالاى خویش سازد ، بى آن که تجارت کند سودها به طرف او سرازیر مى شود.

بحار الأنوار ـ به نقل از فقه الرضا علیه السلام ـ :

إذا کُنتَ فی تِجارَتِکَ و حَضَرَتِ الصّلاهُ فلا یَشغَلْکَ عنها مَتْجَرُکَ، فإنَّ اللّه َوَصفَ قَوما و مدَحَهُم فقالَ : «رِجالٌ لا تُلهیهم تِجارَهٌ وَ لاَ بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللّه ِ وَ إِقامِ الصَّلاَهِ وَ إِیتاءِ الزَّکاهِ یَخافُونَ یَوْما تَتَقَلَّبُ فِیهِ القُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ» . وکـانَ هؤلاءِ القَـومُ یَتَّجِـرونَ، فإذا حَضَرَتِ الصّلاهُ تَرَکوا تِجارَتَهُم و قاموا إلى صَلاتِهِم، و کانوا أعظَمَ أجْرا مِمَّن لا یَتَّجِرُ فیُصَلّی
هرگاه در حال کسب و کار بودى و وقت نماز رسید، کسبت تو را از نماز باز ندارد ؛ زیرا خداوند مردمى را چنین توصیف کرده و ستوده است: «مردانى که هیچ تجارت و خرید و فروشى از یاد خدا و نماز گزاردن و زکات دادن بازشان نمى دارد . بیمناک روزى هستند که دلها و دیدگان دگرگون مى شوند». این مردم کاسب بودند، اما چون وقت نماز مى رسید دست از کسب و کار مى شستند و به نماز مى ایستادند، مزد و پاداش اینان بیش از کسانى بود که کاسبى نمى کردند و نماز مى خواندند.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

اقْرَؤوا القرآنَ و اعْمَلوا بهِ، و لا تَجْفوا عنهُ و لا تَغْلوا فیهِ و لا تَأْکُلوا بهِ .

قرآن را بخوانید و به آن عمل کنید. از قرآن دورى مکنید و درباره آن گزافه نگویید و آن را وسیله امرار معاش قرار ندهید.

پیامبر خدا صلى الله علیه و آله :

مَن قَرَأ القرآنَ فلْیَسْألِ اللّه َ بهِ ، فإنَّهُ سَیأتی أقْوامٌ یَقرْؤونَ القُرآنَ و یَسْألونَ بهِ النّاسَ .
هر کس قرآن را بخواند باید مزد آن را از خدا بخواهد، که بزودى مردمانى مى آیند که قرآن مى خوانند و به وسیله آن از مردم [مزد] مى خواهند (قرآن را وسیله ارتزاق قرار مى دهند).

امام على علیه السلام :

المُسْتَأکِلُ بدِینِهِ حَظُّهُ مِن دِینِهِ ما یَأکُلُهُ .
کسى که دین را دکّان خود قرار دهد بهره او از دینش همان است که مى خورد.

امام على علیه السلام :

عامِلُ الدِّینِ للدُّنیا جَزاؤهُ عِند اللّه ِ النّارُ .
کسى که براى دنیا به دین عمل کند، کیفرش نزد خدا دوزخ است.

امام على علیه السلام :

مَن طَلبَ الدُّنیا بعَملِ الآخِرَهِ کانَ أبْعَدَ لَهُ مِمّا طَلَبَ
کسى که با کارى آخرتى در طلب دنیا برآید از مطلوب خود دورتر مى شود.

بحار الأنوار ـ به نقل از فقه الرضا علیه السلام ـ :

لا تَأْکلوا النّاسَ بآلِ محمّدٍ ، فإنَّ التَّأکُّلَ بهِم کُفرٌ .
خاندان محمّد را وسیله امرار معاش خود نسازید که وسیله ارتزاق قرار دادن ایشان ، کفر است .