شرط زیاده در قرض به نفع شخص ثالث

سؤال: اگر در عقد قرض شرط شود که گیرنده زیاده را به نفع شخص ثالث بپردازد دو حالت دارد: الف: از نفع شخص ثالث قرض دهنده هم به نحوی منتفع می‌شود. مثال: قرض می‌دهم به شرط این که زیاده‌ای به فرزند من بپردازی تا مشکل مالی ازدواج او حل شود. ب: از نفع شخص ثالث قرض دهنده هیچ نفعی نبرد. مثال: قرض می‌دهم به شرط این که شما مسجد محله‌تان را تعمییر کنید. حکم هر دو صورت فوق چیست؟

جواب: در هر صورت شرط زیادی هرچند به نفع قرض دهنده نباشد، جایز نیست.[۱]

[۱]. استفتاء اینترنتی از دفتر معظم له (استفتاء شماره: ۴۰۴۴۸۷).

سؤال: اگر در عقد قرض شرط زیاده به نفع شخص ثالث باشد، به طوری که به خود قرض دهنده هیچ نفعی نرسد، آیا چنین شرطی جایز است؟ مثلاً قرض دهنده شرط کند قرض می‌دهم به شرطی که مبلغی را به صندوق کمیته امداد کمک مالی کنی.

جواب: امثال شرط مذکور جایز نیست. آری، شرط انجام تکالیف دینیِ قرض گیرنده مانعی ندارد.[۱]

[۱]. استفتاء اینترنتی از دفتر معظم له.

سؤال: اگر در عقد قرض شرط زیاده به نفع شخص ثالث باشد، به طوری که به خود قرض دهنده هیچ نفعی نرسد، آیا چنین شرطی جایز است؟ مثلاً قرض دهنده شرط کند قرض می‌دهم به شرطی که مبلغی را به صندوق کمیته امداد کمک مالی کنی.

جواب: چنین شرطی بنابر احتیاط واحب نیز جایز نیست و ربای حرام محسوب می‌شود.[۱]

[۱]. استفتاء اینترنتی از سایت معظم له (۲۷ صفر ۱۴۳۵).

سؤال: اگر در عقد قرض شرط زیاده به نفع شخص ثالث باشد، به طوری که به خود قرض دهنده هیچ نفعی نرسد، آیا چنین شرطی جایز است؟ مثلاً قرض دهنده شرط کند قرض می‌دهم به شرطی که مبلغی را به صندوق کمیته امداد کمک مالی کنی.

جواب: در شرط زیاده در قرض که رباست و حرام؛ فرقی نیست بین آن که زیاده راجع به قرض دهنده باشد یا غیر او. بنابراین در مورد سؤال حرام است.[۱]

[۱]. استفتاء اینترنتی از دفتر معظم له

سؤال: اگر در عقد قرض شرط زیاده به نفع شخص ثالث باشد، به طوری که به خود قرض دهنده هیچ نفعی نرسد، آیا چنین شرطی جایز است؟ مثلاً قرض دهنده شرط کند قرض می‌دهم به شرطی که مبلغی را به صندوق کمیته امداد کمک مالی کنی.

جواب: شرط زیادی جایز نیست حتی به نفع شخص ثالث[۱]

[۱]. استفتاء اینترنتی از دفتر معظم له (استفتاء شماره: ۱۳۲۷۲۷).

سؤال: اگر در عقد قرض شرط زیاده به نفع شخص ثالث باشد، به طوری که به خود قرض دهنده هیچ نفعی نرسد، آیا چنین شرطی جایز است؟ مثلاً قرض دهنده شرط کند قرض می‌دهم به شرطی که مبلغی را به صندوق کمیته امداد کمک مالی کنی.

جواب: خیر جائز نیست.[۱]

[۱]. استفتاء از دفتر معظم له.

سؤال۱: اگر در عقد قرض شرط زیاده به نفع شخص ثالث باشد، به طوری که به خود قرض دهنده هیچ نفعی نرسد، آیا چنین شرطی جایز است؟ مثلاً قرض دهنده شرط کند قرض می‌دهم به شرطی که مبلغی را به صندوق کمیته امداد کمک مالی کنی.

جواب: اگر صرفا به نفع شخص ثالث باشد موجب ربوی شدن قرض نمی‌شود اما در مثال فوق همین تسبیب برای کمک به دیگران به قصد قربت موجب ثبت ثواب در نامه اعمال است و همین نفع و فایده است که موجب ربوی شدن قرض می‌شود.

سؤال۲: برخی بانک‌ها برای تشویق مردم اعلام می‌کنند هرکس از حساب پس‌انداز خود مثلاً به مدت چهار ماه برداشت نکند، بانک دو برابر آن را قرض‌الحسنه پرداخت خواهد کرد. با توجه به این که درست است این یک وعده از طرف بانک است ولی در عمل مشتری به بانک مراجعه می‌کند و پول را به این نیت به بانک قرض می‌دهد که بانک به وی تسهیلات بپردازد. حکم این مسأله چیست؟

جواب: اشکال ندارد.[۱]

[۱]. استفتاء از دفتر معظم له.

سؤال: اگر در عقد قرض زیاده‌ای به نفع شخص ثالث شرط شود، در دو حالت زیر حکمش چیست؟

الف: نفع شخص ثالث غیر مستقیم به قرض دهنده هم برسد. مثال: پدری به یک نفر قرض دهد تا قرض گیرنده زیاده‌ای را به نفع پسر قرض دهنده انجام دهد، زیاده مانند اینکه تبرعا زیارتی برای پسرش انجام شود یا پولی به او داده شود.

ب: نفع شخص ثالث به هیچ وجه به قرض دهنده نرسد. مثال: کسی به یک نفر قرض دهد به شرط این که قرض‌گیرنده به یک نفر فقیری که هیچ ارتباطی با قرض دهنده ندارد، کمک کند.

جواب:

الف: ربای حکمی است و مانند ربای عینی حرام است.

ب: در این فرض نیز جواز شرط محل اشکال است.[۱]

[۱]. استفتاء از دفتر معظم له (۱۴۳۱/۸/۹ ق).

سؤال: اگر در عقد قرض شرط زیاده به نفع شخص ثالث باشد، به طوری که به خود قرض دهنده هیچ نفعی نرسد، آیا چنین شرطی جایز است؟ مثلاً قرض دهنده شرط کند قرض می‌دهم به شرطی که مبلغی را به صندوق کمیته امداد کمک مالی کنی.

جواب: شرط سود مطلقا جواز ندارد مگر این که به عنوان مضاربه بوده باشد.[۱]

[۱]. استفتاء اینترنتی از دفتر معظم له.

سؤال: اگر در عقد قرض شرط زیاده به نفع شخص ثالث باشد، به طوری که به خود قرض دهنده هیچ نفعی نرسد، آیا چنین شرطی جایز است؟ مثلاً قرض دهنده شرط کند قرض می‌دهم به شرطی که مبلغی را به صندوق کمیته امداد کمک مالی کنی.

جواب: به نظر حقیر جائز نیست.[۱]

[۱]. استفتاء از دفتر معظم له.

سؤال: اگر در عقد قرض شرط شود که گیرنده زیاده را به نفع شخص ثالث بپردازد دو حالت دارد: الف: از نفع شخص ثالث قرض دهنده هم به نحوی منتفع می‌شود. مثال: قرض می‌دهم به شرط این که زیاده‌ای به فرزند من بپردازی تا مشکل مالی ازدواج او حل شود. ب: از نفع شخص ثالث قرض دهنده هیچ نفعی نبرد. مثال: قرض می‌دهم به شرط این که شما مسجد محله‌تان را تعمییر کنید. حکم هر دو صورت فوق چیست؟

جواب:‌ در قرض، شرط جایز نیست و مطالبۀ اضافی، حتی برای ثالث یا امور خیریّه هم جایز نیست.[۱]

[۱]. استفتاء اینترنتی از دفتر معظم له (استفتاء شماره: ۲۹۸۱۲ – ۹۳/۷/۱۴)

سؤال: اگر در عقد قرض زیاده‌ای به نفع شخص ثالث شرط شود، در دو حالت زیر حکمش چیست؟

الف: نفع شخص ثالث غیر مستقیم به قرض دهنده هم برسد. مثال: پدری به یک نفر قرض دهد تا قرض گیرنده زیاده‌ای را به نفع پسر قرض دهنده انجام دهد، زیاده مانند اینکه تبرعا زیارتی برای پسرش انجام شود یا پولی به او داده شود.

ب: نفع شخص ثالث به هیچ وجه به قرض دهنده نرسد. مثال: کسی به یک نفر قرض دهد به شرط این که قرض‌گیرنده به یک نفر فقیری که هیچ ارتباطی با قرض دهنده ندارد، کمک کند.

جواب: چنانچه هیچ نفعی به شخص ثالث نرسد مانند حالت ب در فرض سؤال، مانعی ندارد.[۱]

[۱]. استفتاء از دفتر معظم له.

سؤال۱: اگر در عقد قرض شرط زیاده به نفع شخص ثالث باشد، به طوری که به خود قرض دهنده هیچ نفعی نرسد، آیا چنین شرطی جایز است؟ مثلاً قرض دهنده شرط کند قرض می‌دهم به شرطی که مبلغی را به صندوق کمیته امداد کمک مالی کنی.

جواب: در فرض سؤال: چنین شرطی صحیح نیست و قرض ربوی می‌شود.[۱]

سؤال۲: اگر در عقد قرض شرط زیاده شود اما زیاده را برای قرض دهنده شرط نکنند بلکه برای شخص ثالثی شرط کنند. مثلا قرض دهنده به این شرط قرض دهد که قرض گیرنده مبلغی را به یک مسجد یا به یک فرد بی‌بضاعت کمک کند. آیا در این صورت ربا تحقق پیدا می‌کند یا ربا نیست؟

جواب: اشکال دارد.[۲]

[۱]. استفتاء اینترنتی از دفتر معظم له (استفتاء شماره: ۲۴۲۴۵).

[۲]. استفتاء اینترنتی از دفتر معظم له (استفتاء شماره: ۲۴۳۴۷).