موسسه طیبات
موسسه تحقیقات و آموزش فقه اقتصادی

بررسی فقهی و کاربردی عقد تورق در بانکداری بدون ربا

محمد نقی نظرپور؛ محمد رضا یوسفی؛ سید محسن سجادی

چکیده: امروزه یکی از نیازهای جدی فعالان اقتصادی تامین نقدینگی است که در قانون عملیات بانکی بدون ربا این نیاز به وسیله عقدهای قر ض الحسنه، خرید دین و سلف برآورده می شو د. هرکدام از این عقدها با با ویژگیهایی ؛ مانند: تا مین منابع « تورق » محدودی تهایی روبه رو است که به آن پرداخته می شود. عقد آزاد برای مشتریان می تواند مورد توجه بان که ا و بنگاهها ی اقتصادی قرار گیرد. تور ق، عقدی است مرکب از دو بیع نسیه و نقد که هدف از آن دستیابی به نق دینگی است. عق…

بررسی فقهی قرارداد استصناع در بازار بورس

سيدمحمدرضا آيتی ؛ عبدالعلی آل بويه لنگرودی

چکیده: عقد استصناع عقد مستحدث و جديدی نيست، بلکه از گذشته های دور اين عقد مطرح بوده و فقيهان بزرگوار، بعضي از احکام فقهی آن را نيز مطرح کرده اند. شيخ طوسی در الخلاف و المبسوط، شافعی درالام و سرخسی در المبسوط، عقد استصناع را مطرح و درباره جواز يا عدم جواز آن مباحثی را آورده اند. گرچه موضوعات مورد استصناع در گذشته، محدود و فقط شامل سفارش ساخت اشيايی نظير چکمه، کفش، ظروف چوبی و رويی و آهنی و... بوده است. در اين مقاله پس از بيان معنای استصناع، ماهيت…

بررسی فقهی و حقوقی اوراق بهادار مضاربه

غلامرضا مصباحی مقدم؛ سید علی اصغر رحیمی؛ مجتبی کاوند

چکیده: یکی از ابزارهایی که می توان بر اساس قراردادهای اصیل اسلامی طراحی کرد اوراق مضاربه است. عقد مضاربه به عنوان مبنای انتشار اوراق مضاربه و مفاهیم و روابط حقوقی بین ارکان اوراق پیش گفته، به آن نظمی حقوقی داده و از آن نظام حقوقی با ویژگی های خاص خود ساخته است. روابط موجود در فرایند انتشار و اجرای اوراق مضاربه بر اساس این ماهیات و قواعد عام حقوقی تنظیم می شود. به همین لحاظ نیاز به بررسی حقوقی این اوراق امری ضروری است. پژوهش پیش رو بر اساس روش…

بررسی فقهی قرارداد اختیار معامله

علی معصومی نیا؛ سید اکبر سیدی نیا

چکیده: اختیار معامله به عنوان یکی از ابزارهای مشتقه ، در بازارهای مالی اهمیت فراوانی داشته و استفاده وسیعی از این معامله انجام میگیرد و بررسی فقهی حقوقی معامله پیش گفته امری ضروری است. در مقاله پیشرو نگاهی جدید و نو به بحث فقهی این معامله شده است و راههای بیع حق و مبادله تعهد به عنوان راههای تصحیح اختیار معامله رایج و راههای وکالت، هبه معوضه و اسقاط حق بعنوان راه حلهای جایگزین بررسی شده است. راه بیع حق با اشکالهایی روبرو است،گرچه کشف مصداق برای…

بررسی فقهی امکان به کارگیری «سوآپ نکول اعتباری» و «ورق اعتباری» در مدیریت ریسک اعتباری بانک ها

رسول خوانساری؛ محمد سجاد سیاهکارزاده؛ مجید اصغری

چکیده: با توجه به اهمیت ریسک اعتباری در نظام بانکداری، بانک ها همواره به مدیریت ریسک اعتباری توجه ویژه داشته اند و روش ها و راهکارهای مختلفی را برای مدیریت آن به کار گرفته اند. استفاده از مشتقات اعتباری یکی از این روش ها و «سوآپ نکول اعتباری» و «ورق اعتباری» از جمله متداول ترین مشتقات اعتباری مورد استفاده برای این منظور هستند. در این مقاله به بررسی فقهی امکان به کارگیری ابزارهای مذکور در نظام بانکداری کشور پرداخته می شود و با استفاده از روش تحقیق…

ترجمه کتاب اقتصادنا (اقتصاد ما) جلد دوم

شهید محمدباقر صدر؛ مترجم: عبدالعلی اسپهبدی

کتاب اقتصادنا ادبیات جدیدی را در حوزه اقتصاد اسلامی به وجود آورد و مورد توجه‌ اندیشمندان مسلمان قرار گرفت. نویسنده در نگارش آن، بین مفاهیم فقهی و اصطلاحات فنی دانش اقتصاد الفت و سازگاری برقرار نموده و به شیوۀ ابتکاری به تحلیل مفاهیم اقتصادی پرداخته است. این کتاب نخستین اثری است که ساختار اقتصادی اسلام را به شکل علمی و نظام مند طرح کرده است. کتاب اقتصادنا در دو بخش تنظیم شده است؛ بخش نخست آن به طرح، تفسیر و نقد علمی نظام‌های اقتصادی سرمایه داری و…

ترجمه کتاب اقتصادنا (اقتصاد ما) جلد اول

شهید محمدباقر صدر؛ مترجم: سید محمدکاظم موسوی

کتاب اقتصادنا ادبیات جدیدی را در حوزه اقتصاد اسلامی به وجود آورد و مورد توجه‌اندیشمندان مسلمان قرار گرفت. نویسنده در نگارش آن، بین مفاهیم فقهی و اصطلاحات فنی دانش اقتصاد الفت و سازگاری برقرار نموده و به شیوۀ ابتکاری به تحلیل مفاهیم اقتصادی پرداخته است. این کتاب نخستین اثری است که ساختار اقتصادی اسلام را به شکل علمی و نظام مند طرح کرده است. کتاب اقتصادنا در دو بخش تنظیم شده است؛ بخش نخست آن به طرح، تفسیر و نقد علمی نظام‌های اقتصادی سرمایه داری و…

بررسی حقوقی- فقهی قراردادهای آتی در بورس انرژی

عليرضا مشهدی زاده

چکیده: در سال‌های اخیر ابزارهای مالی متنوعی طراحی و در بازارهای نفت عرضه گردیده است. هدف از طراحی آنها بهبود مدیریت ریسک پر تفوی و هم‌چنین افزایش کارایی بازار سرمایه است. جهت هر چه کاراتر شدن بورس نیز، نیاز به عرضه اوراق بهادار متنوع با ریسک و بازده متفاوت می‌باشد، عرضه اوراق اختیار و آتی معامله، کمک بزرگی به کارتر شدن این بازار مهم مالی خواهد نمود ولی، باید به این یک سؤال پاسخ داده شود که به این ابزارهای مالی مشتقات گفته می‌شود. این‌که آیا…

بررسی تطبیقی الزامات حاکم بر صکوک مرابحه و صکوک اجاره در نظام حقوقی ایران

همایون مافی؛ زینب فلاح تفتی

چکیده: در نظام اقتصادی هر کشور، وجود دو بازار سرمایه و بازار پولی در جذب وجوه نقد سرمایه گذاران و تأمین مالی شرکت ها، مؤسسات و بنگاه های اقتصادی نقش بسزایی دارد. در ایران فعالیت بازار پولی با قدمت بسیار طولانی تری نسبت به بازار سرمایه، همواره بستر تعاملات و تأمین مالی فعالان اقتصادی را فراهم نموده؛ لیکن در سال های اخیر، تصویب قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب1 /9/1384 مجلس و شکل گیری ارکان جدید در بازار سرمایه همانند شورای عالی…

بررسی تأثیر تعمیق بازارهای مالی بر کارایی صنعت بانکداری (ایران در مقایسه با کشورهای MENA)

سعید عیسی زاده؛ زینب شاعری

چکیده: تعمیق یا توسعه مالی یکی از پیش شرط های رشد و توسعه اقتصادی کشورها به شمار می رود. بررسی ها نشان می دهند، کشورهایی که بخش مالی آنها از عمق کمتری برخوردار است، منابع مالی در آنها به صورت کارا بین نیازها تخصیص نمی یابد. مقاله حاضر ابتدا کارایی را برای نظام بانکی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا و سپس ایران را در مقایسه با آنها، در دوره زمانی 2008-1995 با استفاده از روش پارامتری آماری(SFA ) و فرم خطی- لگاریتمی تابع هزینه مرزی تصادفی برآوردکرده…