ادله قایلین به امتناع شناخت خدا

دلیل عقلی

برخی در مقام استدلال بر امتناع شناخت خدا، گفته‌اند كه برای شناخت یك شیء باید به وجود آن احاطه داشت و یا صورتی از آن، نزد ما حاضر باشد؛ اما نه ما بر ذات خدا احاطه می‌یابیم و نه خداوند، صورت ذهنی دارد. علم خدا نیز مانند ذات او، صورت ذهنی ندارد تا با واژه «علم» از آن یاد كنیم. آنچه با عنوان «علم» می‌شناسیم، مفهومی ذهنی است كه از علم‌های محدود و امكانی خود به‌دست آورده‌ایم؛ اما علم خدا برخلاف علم ما، صورت ذهنی ندارد؛ بنابراین، مفهوم علم و مانند آن، تنها بر نظایر علوم ما در عالَم امكان قابل تطبیق است، نه بر علم خداوند. ما درباره خود یا وجودهای امكانی دیگر همچون خودمان، مفهوم علم را می‎فهمیم؛ اما درباره خدا همین مقدار می‌دانیم كه علم او برخلاف علم ما، به‌واسطة صورت‌های حسی و مانند آن تحقق نمی‌یابد؛ بنابراین، از حقیقت علم او اطلاعی نداریم؛ پس به‌جای اثبات این صفت برای ذات الهی، باید جهل (عدم العلم) را از ذات باری نفی كنیم.