موسسه طیبات
موسسه تحقیقات و آموزش فقه اقتصادی
مرور رده

مطالب و مقالات فقه اقتصادی

ناکارآمدی اسلامی‌سازی اقتصاد سرمایه‌داری

مهدی هادوی تهرانی: نهادهای اجرایی به تحقیقات حوزه بی‌اعتنا هستند.

استاد سطح خارج فقه، اصول و تفسیر حوزه علمیه با بیان اینکه اسلام مکتب و نظام اقتصادی دارد، تأکید کرد: در جامعه ما اقتصاد اسلامی وجود ندارد، بلکه برخی مؤلفه‌های غیراسلامی نظام سرمایه‌داری از آن حذف شده است؛ از آنجا که اقتصاد سرمایه‌داری مبانی، روش‌ها و ابزار خود را دارد، با حذف بخشی از آن، دچار نقصان کارآمدی نیز می‌شود.

بررسی فقهی و حقوقی ماهیت بیعانه

عباداله رستمی چلکاسری؛ محمد علی نژادی گورابجواری

چکیده: ماهیت بیعانه هم در حقوق موضوعه و هم در میان فقها کمتر مورد توجه بوده و می‌تواند بحثی تازه و قابل تأمل باشد. میان ماهیت بیعانه و دیگر نهادهای حقوقی شباهت‌های زیاد و ظریفی وجود دارد که گاه باعث شده است، ماهیت آنها در توجیه و بررسی ماهیت حقوقی بیعانه به کار گرفته شود، بدون عنایت به این امر که علاوه بر مشابهت‌ها، تفاوت‌هایی میان آنها نیز وجود دارد و ما در این نوشتار به آنها خواهیم پرداخت. به‌رغم سکوت قانون‌گذار و اجمال قانون مدنی در خصوص این…

مالیت دانش فنى از منظر فقه و حقوق ایران

عبدالحسین شیروی؛ مجید سربازیان

چکیده: «دانش فنی» اصطلاحی است که کمتر به عنوان موضوع اصلی قرارداد مورد توجه واقع شده است. اما در قریب به اتفاق قراردادهای لیسانس به چشم می خورد. همین امر باعث شده که محققان به تبیین مفهوم و ماهیت آن همت گمارند تا آثار ناشی از قراردادهای انتقال دانش فنی مشخص شود. در این نوشتار ضمن تبیین اصطلاح دانش فنی، مالیت آن مورد بحث قرار می­گیرد تا معلوم شود که آیا دانش فنی در زمره‌ی اموال قرار دارد تا بتوان آن را موضوع معامله قرار داد یا آن که فاقد جنبه ی…

نگاهى به ماهیت حقوقى اقاله و احکام آن

على رضا اسماعيل آبادى / مجله فقه، شماره: 38-37، پاییز 1382

مقدمه هنگامى که دو طرف براى برآوردن نیازها و تأمین منافع خود با یکدیگر عقدى را منعقد مى سازند, این عقد و پیمان از آثار شرعى برخوردار مى شود و برابر با قاعده و اصل اوّلى در عقود پابرجا و وفاى به آن ضرورى خواهد شد, زیرا هرکدام از دو طرف عقد به هنگام بستن عقد منظور و هدفى را دنبال مى کرده اند که براى برآورده شدن آن به انعقاد عقد روى آورده اند; این هدف و حق نباید ضایع گردد. حال اگر هرکدام پس از انعقاد عقد دریابند که به هدف مورد نظر خود دست نمى یابند…

اقاله در قانون مدنی

اقاله در لغت به معنای مسامحه و نادیده انگاشتن امر یا موضوعی بوده و در اصطلاح، به عقدی گفته می‌شود که موضوع آن از بین رفتن تمام یا قسمتی از عقد نخست است و در آن رضایت و توافق به همراه اراده طرفین شرط لازم است.

وضعیت شرط ضمان سرمایه در حقوق اسلام

نویسنده: علیرضا باریکلو / فقه و حقوق اسلامی سال اول پاییز و زمستان 1389 شماره 1

چکیده: قرارداد سرمايه گذاري عقد جديدي است که در زمان گذشته سابقه نداشته است. در قرارداد سرمايه گذاري، اعم از مستقيم و غيرمستقيم، سرمايه گذار بدون تضمينات کافي سرمايه خود را در اختيار سرمايه پذير قرار نمي دهد، لذا شرط ضمان سرمايه در اغلب قراردادهاي سرمايه گذاري درج مي شود. بنابراين، اين سوال مطرح است که شرط ضمان سرمايه طبق قواعد حقوق اسلام چه حکم و وضعيتي دارد. هر شرطي از حيث حکم ممکن است مبطل عقد، باطل و يا نافذ باشد که به نظر مي رسد شرط ضمان…

طرحی برای ساماندهی صندوق‌های قرض‌الحسنه

نویسنده : سید عباس موسویان

چکیده: یکی از ویژگیهای آموزه های اقتصادی اسلام که خیلی هم ترغیب شده، اعطای قرض الحسنه است. تجربه عینی نیز نشان داده که نهاد قرض الحسنه در رفع مشکلات مردم بسیار مؤثر بوده است؛ بنابراین، بر تمام عناصر نظام اسلامی (دولت، مجلس، قوه قضائیه) لازم است در ساماندهی هرچه قویتر، درست تر و کارآمدتر این نهاد مقدس اهتمام کنند. صندوق ها و مؤسسه های قرض الحسنه در جایگاه واسطه های پولی از طریق افتتاح حساب پس انداز و در مواردی حساب حواله ای وجوه مازاد مردم را جذب…

رویکردهای اقتصاددانان مسلمان در مسأله‌ی تحریم ربا

نویسنده: محمدحسین حسین زاده بحرینی / اندیشه حوزه 1384 شماره 53

چکیده: مسأله‏ی تحریم ربا در دو سطح قابل پی گیری است: در نخستین سطح، موجه و عادلانه بودن یا نبودن دریافت بهره توسط وام دهنده، فارغ از ملاحظات و آثار اجتماعی مترتب بر آن، مطمح نظر است و به این سؤال پاسخ داده می‏شود که آیا منطقاً و با غمض نظر از آموزه‏های دینی و ملاحظات اجتماعی، وام دهنده «حق» دارد، در ازای واگذاری بخشی از درآمد یا ثروت خود به دیگری برای مدتی معین، مازادی ثابت و از پیش تعیین شده - که اصطلاحا بهره نامیده می‏شود - از وی مطالبه نماید؟…

صلح ابتدایی

مسعود امامی/ فصلنامه فقه اهل بیت ۱۳۸۲، شماره ۳۴

پیشگفتار عقد صلح در میان عقود شناخته شده دارای امتیازات وویژگیهای منحصر به فردی است که به این عقد، جایگاه مهم ووالایی را بخشیده است. از سویی، عقدی مستقل و اصیل می باشد که در احکام و شرایط تابع هیچ یک از عقود دیگر نیست. از سوی دیگر، این عقد می تواند نتایج و ثمرات بیشترعقود و ایقاعات شناخته شده، یا حتی قراردادهای نو پیدایی را که تحت هیچ یک از عقود معین جای نمی گیرند، به بارآورد. این گستردگی و توسعه منحصر به عقد صلح می باشد،و عقود دیگراز آن بی بهره…

عقد اختیار

نویسنده: آیت الله مؤمن

يكى از عقود شناخته شده در بازار بورس مالى، به عقد اختيار است (1)، كه يكى از طرفين عقد، حقّ خود را در خريد يا فروش چيزى معيّن در ازاى عوضى معيّن به طرف مقابل واگذار مى‏كند؛ بنابراين، عقد اختيار، عقدى است كه در آن در زمان معيّنى بين حقّ خريد يا فروشِ مقدار مشخصى از كالايى كه با دقت توصيف شده است و عوض معيّن و مشخصى، مبادله انجام مى‏شود بدون اينكه عوض در هنگام خريد يا فروش كالا، جزئى از ثمن آن قرار گيرد، بلكه اين عوض، تنها در مقابل حقّ بيع يا شراء…