موسسه طیبات
موسسه تحقیقات و آموزش فقه اقتصادی

حکم قتل عمدی ناشی از اضطرار در حقوق ایران و استرالیا

ابوالحسن شاکری ؛ عادل علیپور

چکیده: در مقاله پیش رو، با مبنا قرار دادن یک رویکرد تطبیقی درخصوص حکم قتل عمدی ناشی از اضطرار در حقوق کیفری ایران و استرالیا، تلاش شد تا حکم چنین قتلی روشن گردد. بدین منظور و پس از تقسیم فرض کلی «قتل عمدی اضطراری» به سه فرض «قتل دیگری برای نجات خود»، «ارتکاب قتل از سوی شخص ثالث نسبت به احد از طرفین در معرض خطر برای نجات جان نفر دوم» و«قتل عده کم تر برای نجات جان تعداد بیش تری از افراد»، ادله جواز یا عدم جواز ارتکاب قتل در این فروض مورد بررسی قرار…

بررسی ماهیت حقوقی اضطرار

محمد محسن جواهری یکتا

چکیده: اضطرار یکی از عواملی است که باعث‌ تبرئه مضطر از مسئولیت کیفری ناشی از عمل‌ اضطراری می‌گردد.لیکن این سؤال اساسی مطرح‌ است که ماهیت حقوقی اضطرار چیست؟آیا جزو عوامل توجیه‌کننده جرم می‌باشد و یا از عوامل‌ رافع مسئولیت است که هریک از این دو شق، تبعات و آثار خود را داراست. در این مقاله با بهره‌گیری از ادله فقهی و حقوقی ثابت کرده‌ایم که فعل شخص مضطر در حالت اضطراری مباح می‌باشد و مضطر اصولا مرتکب جرم نمی‌شود،لذا معاونین و شرکای فرد مضطر نیز قابل…

بررسی فقهی و حقوقی اثر اکراه در عقد بیع

علی اکبر فرحزادی

چکیده: تحلیل مسأله اکراه، عناصر و شرایط تحقق آن و چگونگی تأثیر آن بر احکام وضعی و تکلیفی مباحثی است که از دیرباز مورد مطالعة فقهاء و حقوقدانان قرار داشته است. مقالة حاضر بدون ورود به این حوزه ها، تنها به بررسی اثر اکراه در اعمال حقوقی و به طور خاص عقد بیع، به عنوان مهمترین عقد از عقود معیّن، می پردازد. صحت، بطلان و عدم نفوذ سه احتمالی است که در مورد بیع مکره قابل تصور است. در میان امامیه، احتمال امام اول طرفدار ندارد. اغلب فقیهان بیع مکره را غیر…

بررسی فقهی اضطرار و ضرورت

امیر وطنی

چکیده: اضطرار و ضرورت از عناوین ثانویه و قواعد مشهور فقهی هستند که در ابواب مختلف فقه مورد استناد واقع می‌شوند و نقشی مؤثر در رفع حرج و حل مشکلات فردی و اجتماعی دارند. با این حال این دو عنوان از سوی فقهای امامیه مورد بررسی‌های مستقل و منسجم قرار نگرفته و حدود و ضوابط اعمال آن مشخص نشده است از همین رو گاه در مقام وضع قانون و یا اجرای آن بی جهت مورد استناد واقع می‌شوند و منشأ یا سند وضع قانون یا صدور آرای قضایی می‌گردند. مقاله حاضر با هدف برداشتن…

بررسی صحت یا بطلان عقد مکره

احمد رضا رفیعی

چکیده: نویسنده در این مقاله با اشاره به نقش قصد و اراده در هر عمل حقوقی و بویژه عقد، به بررسی عقدی که از روی اکراه و بدون رضایت از شخص واقع شود می‌پردازد و مباحث خود را در چند محور مطرح می‌کند: 1) تعریف عقد و آرای فقها؛ 2) لفظی یا غیرلفظی بودن عقد، که در این خصوص اقوال موافقین و مخالفین را مطرح می‌کند. قائلین به غیرلفظی‌بودن عقد، آن را از امور قلبی می‌دانند و معتقدند عقد قائم به قصد و رضایت متعاقدین است؛ 3) بررسی نظریات فقها در مورد اینکه آیا قصد…

بررسی اضطرار در حقوق کیفری ایران با توجه به دیدگاه امام خمینی (ص)

جمشید جعفرپور ؛ لیلی حسین زاده

چکیده: «اضطرار» از عناوین ثانویه و قواعد مشهور فقهی است که در ابواب مختلف فقه مورد استناد واقع شده و از جنبه‌های عبادی، حقوقی و کیفری کاربرد داشته و نقش مؤثری در رفع حرج و حل مشکلات فردی و اجتماعی دارد. با وجود اضطرار حرمت فعل محرم مرتفع و مجازات آن منتفی می‌شود. در ماده 55 قانون مجازات اسلامی «اضطرار» به عنوان یکی از عوامل رفع مسئولیت کیفری مطرح گردیده، اما ابهامهای زیادی در مورد آن وجود دارد. در این مقاله جنبه کیفری اضطرار مورد بررسی قرار گرفته…

اکراه و اضطرار در اساسنامه دادگاه کیفری بین المللی

حسین میر محمد صادقی

چکیده: هرچند اکراه و اضطرار با ماهیت مشترکی که دارند قرنها از عوامل رافع‌ مسئولیت شناخته شده‌اند اما در دهه‌های اخیر برخی از کشورها کوشیده‌اند که این دو را در حوزه قتل عمد از موارد عوامل رافع مسئولیت‌ خارج کنند.مقاله حاضر با بررسی اکراه و اضطرار در اساسنامه دادگاه‌ کیفری بین المللی این دو را به عنوان عوامل رافع مسئولیت شناسایی‌ می‌کند اما در پایان با توجه به مخالفت‌های جهانی پیشنهاد می‌کند که در حوزه قتل عمد خصوصا در شرایطی که جنایت علیه یک گروه…

اضطرار در امور کیفری: موجهه یا رافع؟

علی اکبر ایزدی فرد؛ روح الله باقری

چکیده: اضطرار به حالت ناچاری، تنگنا و سختی گفته می‌شود که انسان را علی‌رغم میل باطنی و طیب نفس به انجام کاری وادار می‌سازد. در حقوق اسلام اضطرار هر چند که در ذیل حدیث معروف رفع آمده اما از عوامل موجهه جرم محسوب می‌شود؛ چنان‌که اغلب حقوق‌دانان و برخی از فقها نیز چنین گفته‌اند.هر کدام از عوامل موجهه جرم یا رافع مسؤولیت کیفری دارای آثار فراوان فقهی و حقوقی؛ از جمله زوال رکن معنوی یا قانونی جرم، جواز یا عدم جواز توسل به دفاع مشروع، صدور قرار منع…